AARDKLOP 2016: “Amper, Vrystaat.”

Deur: Antoinette Louw, Milan Murray, Cintaine Schutte, Nico Scheepers
Met: Antoinette Louw, Milan Murray, Cintaine Schutte
Regie: Nico Scheepers
Vervaardiger: Antoinette Louw
8 Oktober 2016, 16:30
kykNET Gimmies

WAARSKUWING: INTRIGEBEDERWERS!

Een van die nadele van kunstefeeste, en veral die toneelbedryf in Suid-Afrika waar meeste teaterbywoning by kunstefeeste gebeur, is dat mens soms forseer word om drie toneelstukke op een dag te sien. Ek probeer dit gewoonlik beperk tot twee, maar dit is nie altyd moontlik nie en op die ou end moet ek kies om óf drie stukke op een dag te sien, óf een van die stukke glad nie te sien nie. Teen vieruur was ek nog glad nie gereed om weer teater toe te gaan na die oggend se vertoning van “Pa” nie. En dan moet ek die volgende toneelstuk boonop in Potchefstroom Gimnasium se saal gaan kyk: behalwe dat die plek vir my slegte hoërskoolherinneringe oproep, is dit ook nie geskik vir toneel nie.

Wanneer ek so voos by ’n teater instap kry ek die akteurs altyd vreeslik jammer. In 2010 moes ek van ’n vertoning van “Die Kortstondige Raklewe van Anastasia W” in die Totiussaal hardloop tot by “Spyt” by Laerskool Mooirivier. Ek was baie angstig dat ek laat sou wees vir die tweede vertoning en na die kragtige eerste vertoning het ek glad nie kans gesien om onmiddelik iets anders te kyk nie. Eers toe dit begin het ek besef dat Nicole Holm in albei produksies spéél. In hierdie geval het Milan Murray in beide “Pa” en “Amper, Vrystaat” gespeel. Hoewel daar heelwat tyd was tussen die twee produksies, verwonder ek my steeds aan haar energie.

My moed het verder in my skoene gesak toe ek sien dat die stuk meestal steun op direkte aanspreek van die gehoor. Dit is iets wat ek te veel op Afrikaanse verhoë sien. Wat drama by uitstek onderskei van poësie en prosa is dat dit ’n verhaal of gebeure aan die gehoor wys eerder as om dit aan hulle te vertel. ’n Meer gesofistikeerde teks laat die gehoor toe om hul eie afleidings oor die karakters te maak, eerder as dat karakters aan die gehoor vertel presies hoe hulle voel en waarom. Vir my voel dit of die monoloë wat karakters aan die gehoor rig eerder karaktersketse is wat die dramaturg skryf in voorbereiding tot die finale weergawe van die teks.

In “Amper, Vrystaat” was die direkte aanspreek van die gehoor egter geslaagd en die stuk het gesorg vir ’n baie aangename kykervaring. Drie uiteenlopende susters vertel om die beurt van hul kinderjare op die klein Vrystaatse dorpie, Amper, die disfunksionele gesin waaruit hulle kom en hoe hulle uitmekaar gedryf het. Bea (Antoinette Louw) het as tiener weggeloop van die huis af en het sedertdien ’n verhouding met ’n getroude man wat haar finansieel ondersteun, maar nooit sy vrou vir haar sal los nie. Sy probeer egter haar uiterste bes om elegant en kosmopolities voor te kom en haar 1950s Hollywood-geïnspireerde klerekas verklap nie dat sy in ’n vervalle woonstel in Wonderboom woon nie. Liz (Milan Murray) is die “no nonsense” ma van ’n groot kroos (by verskillende mans). Sy woon in ’n estate in Pretoria-Oos maar verdiep haar in die geheim in wetenskapsfiksie en fantasie. Annatjie (Cintaine Schutte) is ’n lesbiese hipster wat onlangs Kaap toe getrek het. Die stuk kom tot ’n klimaks wanneer die drie susters en hul ma saam Kersfees vier en Annatjie uit die kas uitkom.

Die drie aktrises het elkeen baie goed daarin geslaag om ’n geloofwaardige karakter te skep. Hulle het stereotipes net genoeg egtheid gegee sodat dit vir die gehoor voel of hulle elkeen van die karakters in die werklike lewe al raakgeloop het. Tragiese gebeure is uitgebeeld met net genoeg komiese verligting om die gehoor se simpatie te wen sonder om stroperig te raak – soos wanneer Bea met ’n luiperdpelsjas en donkerbril by hul ma se begrafnis opdaag.

Die treffendste deel van die stuk is die Kersete by Liz se huis. Die sluimerende konflik en onversoenbaarheid tussen die karakters is onmiddelik tasbaar. Die gehoor voel saam met die karakters ongemaklik en senuweeagtig. Die spanning bou geleidelik en loop dan uit op ’n lelike argument. Die ensemblespel was puik en dié toneel herinner aan Tracy Letts se Pulitzer Pryswenner, August: Osage County (2008). Juis daarom wens ek dat die gehoor meer van hierdie ensemblespel kon sien in plaas daarvan dat die gebeure verder deur die karakters aan die gehoor vertel word.

Hoewel die dekor esteties treffend was, was dit glad nie funksioneel nie en ek was verbaas om te lees dat dit ’n Fiësta-toekenning gewen het. Drie gloeilampe hang van die treklatte af tot agter elke aktrise wat elkeen bo-op ’n hopie spoelklippe staan. Van sekere hoeke af skyn die gloeilampe se lig reg in die gehoor se oë in, wat steurend is. Omdat Gimmies se verhoog hoër is as die siglyn van die gehoor, kon mens nie die spoelklippe sien nie, maar dit het geraas elke keer as ’n aktrise opstaan en hulle het soms gesukkel om hul staan te kry. Verder het dit wit merke agterop Antoinette Louw se swart rok gelaat. Die klippe stel sekerlik voor hoe elke karakter op haar eie simboliese eiland uitgespoel het, maar ek het gevoel dat die metafoor nie verder onderstreep hoef te word nie. Myns insiens sou drie stoeltjies met kolligte beter gewerk het.

Ten spyte hiervan is “Amper, Vrystaat” ’n aangename kykervaring met puik spel en ’n teks wat baie potensiaal toon.

Advertisements

AARDKLOP 2015: “Kinders van Stilte.”

Deur: Mark Medoff, verwerk deur Antoinette Louw
Met: Zane Meas, Antoinette Louw, Vicki Fourie, Jason Farao
Regie deur: Heleni Handt
7 Oktober: 20:00
Girls’ High

Hierdie teks deur Mark Medoff het ’n baie spesifieke doel: om bewustheid rondom doofheid en die marginalisering van dowes te skep. Die handeling sentreer om Jeremy (Zane Meas), ’n spraakonderwyser by ’n skool vir dowes en Sandra (Vicki Fourie), ’n volwasse leerling wat weier om te leer praat en slegs deur gebaretaal kommunikeer. Sy het onttrek van die horende wêreld en sonder haarself af in die skool waar sy as skoonmaker werk. Ten spyte daarvan dat dit moeilik is vir Sandra en Jeremy om te kommunikeer, raak hulle verlief en trou. Omdat Jeremy Sandra se onderwyser was (hoewel sy reeds ’n volwassene was toe hulle ontmoet het) en hy kan hoor terwyl sy doof is, is daar ’n ongebalanseerde magsverhouding tussen hierdie twee karakters. Sandra weier egter om dit so te aanvaar en dring daarop aan dat Jeremy en die ander karakters haar situasie vanuit haar oogpunt sien, in plaas daarvan om namens haar besluite te neem.

Die stuk is opgevoer met minimale dekor wat verskeie funksies vervul. Skaduspel is ook op ’n slim manier ingespan om afstand tussen die gehoor en karakters te skep in sekere intense tonele. Verskeie randkarakters is deur Antoinette Louw vertolk – onder andere Sandra se ma wat aan alkoholisme ly en ’n prokureur wat regshulp verleen aan Sandra en ’n vriend van haar (vertolk deur Jason Farao). Louw se wisseling tussen hierdie karakters was moeiteloos. Ook Meas, Fourie en Farao se spel was oortuigend.

Fourie het veral beïndruk in die toneel waar sy Sandra se vrees om haar stem te laat hoor uitbeeld. Deur die hele drama is Sandra doodstil hoewel Jeremy aanhou om haar aan te por om haarself met haar stem uit te druk. Wanneer sy eindelik ’n geluid maak, is haar hoë kreet roerend.

Kinders van Stilte slaag daarin om ’n horende gehoor ’n blik te gee in die lewe van dowes. Hoewel ’n gedeelte van die kaartjieverkope aan die Nasionale Instituut vir Dowes geskenk word, is hierdie toneelstuk meer as slegs ’n traktaatjie. Dit beklemtoon die komplekse maniere waarop mense kommunikeer en wat horendes dikwels as vanselfsprekend aanvaar. Beide Fourie en Farao is doof of hardhorend en hierdeur dra die stuk self by om weerstand te bied teen die marginalisering van dowes.