AARDKLOP 2016: “So ry Miss Daisy.”

Deur: Alfred Uhry
Met: Sandra Prinsloo, John Kani, Jacques Bessinger
Regie: Christiaan Olwagen
Stelontwerp: Rocco Pool
Beligtingsontwerp: Wolfie Britz
AV-ontwerp: Jaco Bouwer
Kostuums: Birrie le Roux
Vertaling: Saartjie Botha
Vervaardiger: Saartjie Botha
Produksiebestuurder: Cintaine Schutte
7 Oktober 2016, 20:00
KykNet Gimmies

Hierdie produksie was met goeie rede ’n lokettreffer. Dit voel amper oorbodig om te sê die spel was uitstekend, siende dat twee veteraanakteurs die rolle van Hoke (John Kani) en Miss Daisy (Sandra Prinsloo) vertolk het. Die dekor was funksioneel en esteties treffend en die teks is baie goed aangepas by die Suid-Afrikaanse konteks. En tog voel ek dat my hele teaterervaring ontsettend voorspelbaar was, want teen dié tyd daag die teks nie werklik meer die gehoor uit nie (behalwe seker vir gehoorlede wat báie ver regs is). Waar Sandra Prinsloo uitgekryt is as ’n “hoer” deur die Afrikaanse pers toe sy in die tagtigerjare teenoor die einste John Kani in Miss Julie gespeel het, is beide van hulle vandag lieflingakteurs. Dus sál hierdie stuk goed verkoop. En daar is niks op sigself fout daarmee nie – inteendeel – die teaterindustrie, en kunstefeeste, het sulke stukke broodnodig.

“So ry Miss Daisy” se verhaallyn is bekend aan meeste teatergangers danksy die 1989 filmweergawe van die teks. Miss Daisy se seun voel dat sy ma nie meer moet karbestuur nie. Hy neem vir Hoke, ’n professionele chauffeur, in diens. Miss Daisy wil eers niks weet van die vreemdeling wat haar nou moet rondry nie, maar die twee raak mettertyd hegte vriende, ten spyte van die ras- en klaslyne wat hulle aanvanklik skei.

Die regisseur het innoverende maniere gebruik om die tonele wat in Miss Daisy se kar afspeel voor te stel. Hoke en Miss Daisy sit op stoele wat in ander tonele die interieur van haar huis voorstel. Die stoele is geskuif om hul posisies in die kar aan te dui. Hoke mimiek die stuurwiel en rathefboom. Straattonele word dan op ’n agterste skerm geprojekteer om die illusie te skep dat die karakters in ’n dorp rondry. Die kostuums was ook baie funksioneel. Hoke het deurgaans ’n driestuk pak klere aan, met ’n keps wanneer hy bestuur. Miss Daisy dra ’n beige Chanel pakkie met swart sykouse. Beide hierdie kostuums dien as ’n tipe uniform vir die karakters – Hoke is werklik in uniform, en daardie bepaalde Chanel pakkie spreek boekdele oor Miss Daisy se sosio-ekonomiese status en is neutraal genoeg om kostuumwisselings uit te skakel. Klein veranderings is aangebring soos die konteks vereis – so dra Miss Daisy byvoorbeeld verskillende hoede vir verskillende geleenthede.

En tog wens ek dat die stuk meer genuanseerd met die komplekse temas van klas, ras en weerloosheid omgegaan het. Die twee hoofkarakters steun albei sterk op stereotipes en die mooi vriendskap wat tussen hierdie twee onwaarskynlike mense ontwikkel slaag baie goed daarin om enige middelklas-skuldgevoelens oor kolonialisme te sus. Ek besef dat daar waarskynlik werklik mense bestaan het (en steeds bestaan) wie se konserwatiewe of rassistiese politieke oortuigings verander het as gevolg van ’n hegte vriendskap wat, onder watter problematiese omstandighede ookal, vir ’n Damaskus-ervaring gesorg het. En hulle stories moet vertel word. Maar ek wonder steeds of Suid-Afrikaanse gehore nie gereed is vir iets meer uitdagends nie.

AARDKLOP 2016: “’n COCK en BULLshit storie.”

Deur: Richard Zajdlic, Richard Crowe
Met: Edwin van der Walt, Dean-John Smith
Regie: Marthinus Basson
Stel-, en kostuumontwerp: Marthinus Basson
Vertaal en verwerk deur: Quentin Krog, Geon Nel, Marthinus Basson
Vervaardiger: RAMINIDAM, Chris Pienaar
7 Oktober 2016, 15:00
Boys High

WAARSKUWING: INTRIGEBEDERWERS!

Hierdie teks is só kompleks en bied sóveel uitdagings aan twee jong akteurs, dat dit nie ’n wonder is dat Marthinus Basson dit weer op die planke bring nie, nadat dit tien jaar gelede met Quentin Krog en Neels van Jaarsveld by hierdie selfde kunstefees opgevoer is. Die teks speel af in die kleedkamer van ’n bokskryt. Hoewel die gehoor nie ’n boksgeveg self sien nie, sien ons die konfrontasie tussen TJ (Dean-John Smith), ’n semi-professionele bokser en sy beste vriend, Jaco (Edwin van der Walt) voor en na ’n belangrike geveg. In die proses word ingewikkelde vraagstukke rondom manlikheid en homososiale interaksie ondersoek. Homososiale interaksie verwys na die spektrum van verhoudings wat tussen twee mense van dieselfde geslag kan bestaan – van ’n homoseksuele verhouding tot ’n platoniese vriendskap. Hierdie term beklemtoon ook dat hierdie tipe interaksie nie noodwendig slegs die een of die ander is nie, maar stel voor dat seksualiteit vloeibaar is.

Dit is dan juis Jaco se homofobie en sy vermoede dat TJ gay is wat hierdie tema sterk uitlig. Binne ’n streng heteronormatiewe samelewing is die hegte vriendskap tussen TJ en Jaco slegs moontlik onder bepaalde voorwaardes. Hierdie voorwaardes sluit in dat albei mans baie beslis heteroseksueel is en dat hulle hul heteroseksualiteit en manlikheid herhaaldelik aan mekaar bewys. (Binne hierdie tipe opset is manlikheid natuurlik sinoniem met heteroseksualiteit.) Dit lei verder tot ’n situasie wat vir my geweldig teenstrydig is. Enige intimiteit en privaatheid buite die vriendskap word sterk ontmoedig – so word seksuele oorwinnings (seks is nooit meer as ’n verowering nie) tot in die fynste besonderheid gedeel en enige huiwering in hierdie verband is ’n groot taboe. Terselftertyd word daar dus aangedring op intimiteit binne die vriendskap in hierdie “bros before hoes” scenario. Dit is asof daar ’n behoefte aan seksuele intimiteit is tussen die twee vriende, en dat dit uitgeleef word in hierdie sogenaamde tentoonstellings van heteroseksuele manlikheid. Jaco ontsien dan ook geen grens van privaatheid in sy soeke om te bepaal of TJ gay is of nie.

Dus bied die teks fantastiese emosionele en fisiese uitdagings aan ’n akteur: om te oortuig as ’n semi-professionele bokser moet die akteur net so fiks en sterk wees as wat ’n bokser in daardie situasie sal wees. Hierdie twee akteurs het hulle uitstekend van die taak gekwyt. Dean-John Smith het obsoluut oortuig as ’n bokser en sy weerloosheid, terwyl Jaco niks ontsien om TJ se mees private en persoonlike geheime bloot te lê nie, was tasbaar. Ek was baie verbaas om te sien hoe grillerig Edwin van der Walt kan lyk. Hoewel hy al vantevore goeie vertolkings gelewer het in – onder andere “macbeth.slapeloos” (2014) – het hy hier met stywe, geskeurde klere en lang, teruggejelde hare, baie beslis weggebreek van skoongesig, Jacques Rynhardt-tipe rolle.

Die verhoogruimte is uitstekend gebruik. Die gehoor kry duidelik die gevoel dat hulle ’n testosteroongelade ruimte betree. Die feit dat die hele toneel binne hierdie ruimte afspeel, skep ook die idee dat die karakters vasgekeer word deur die samelewing, mekaar, en ook ander kragte van buite (soos die polisie wat op Jaco se spoor is na ’n straatgeveg). Wanneer die verhoog verdonker, soos byvoorbeeld wanneer TJ se boksgeveg aan die gang is, word die speelruimte slegs belig met ’n groen lig wat van die kant af inskyn. Dit sorg vir ’n onheilspellende atmosfeer. Tydens sekere konfrontasies tussen TJ en Jaco, speel Jaco met ’n stel veerpyltjies wat hy herhaaldelik in die vloer ingooi. Hy mik by tye baie naby aan TJ se voete, en dit verhoog die spanning van die hele produksie merkbaar. Hierdie produksie slaag baie goed daarin om die gehoor te laat met ’n gevoel van ongemak, nie slegs deur die swaar temas wat in die teks aangeraak word nie, maar ook deur elke aspek van die produksie.

AARDKLOP 2016: “Die Vrou uit die See.”

Deur: Henrik Ibsen
Met: Jana Strydom, Neels van Jaarsveld, Erik Holm, Kaz McFadden, Amalia Uys, Theodore Jantjies, Natasha Dryden, Gavin van den Berg
Regie: Henry Mylne
Stel-, kostuum- en beligtingsontwerp: Wilhelm Disbergen
Klankontwerp: Henry Mylne
Vervaardiger: Innibos Kunstefees
7 Oktober 2016, 9:00
Sanlam Ouditorium

WAARSKUWING: INTRIGEBEDERWERS!

Elke keer wat ek ’n teks van Ibsen sien of lees is ek van voor af verbyster oor hóé relevant die temas in sy werk vandag nog is, hoewel dit meer as 100 jaar gelede geskryf is. Dit is geen wonder dat Ibsen se dramas kontroversie veroorsaak het toe dit aanvanklik opgevoer is nie. Ibsen se tekste ontmasker dikwels patriargie en fokus op die gebondheid van die vrou, haar gebrek aan agentskap, in ’n patriargale samelewing.

“Die vrou uit die see” handel dan ook oor die verhouding tussen dr. Wangel (Neels van Jaarsveld) en sy tweede vrou, Ellida (Jana Strydom). Hoewel dié twee skynbaar aanvanklik geheg was aan mekaar, is hulle besig om verder van mekaar af weg te dryf wanneer die drama begin. Sy word nie alleen vervreem van Wangel nie, maar ook van sy twee volwasse dogters (Amalia Uys en Natasha Dryden). Ellida se hunkering na die see simboliseer dan ook ’n hunkering na ’n eertydse minnaar aan wie sy steeds gebonde voel. Aanvanklik probeer Wangel haar forseer om afstand van die man te doen, maar hoe meer hy Ellida haar agentskap ontneem, hoe meer voel sy aangetrek tot die minnaar uit haar verlede. Dit is eers wanneer Wangel vir Ellida toelaat om self te kies of sy hom gaan verlaat of nie, dat sy ophou hunker na die see en die man uit haar verlede.

14632512_10155400490372178_861355889_o

Ellida (Jana Strydom) word gekonfronteer met die vreemdeling (Theodore Jantjies) uit haar verlede. Foto: Wilhelm Disbergen.

Hierdie Afrikaanse opvoering van die teks is werklik indrukwekkend en vir my ’n Aardklop-hoogtepunt. Die vertaling is vloeiend – dit is jammer dat die feesgids nie noem wie die vertaler is nie. Die rolbesetting is baie goed gekies – dit is moeilik om akteurs uit te sonder, aangesien elkeen ’n uitstekende emosionele sowel as tegniese vertolking gelewer het. Jana Strydom se sterk gelaatstrekke en donker stem het ’n gesaghebbendheid aan die komplekse karakter van Ellida gegee. Ek sou graag wou sien dat sy amptelike erkenning kry vir haar vertolking van hierdie rol. Tydens die klimaks van die stuk, wanneer Wangel sy liefde aan Ellida verklaar maar haar terselftertyd haar vryheid gee, het Neels van Jaarsveld met ’n beteuterde postuur op die grond gesit. Dit het ’n weerloosheid aan sy karakter gegee wat die impak van Ellida se besluit om by hom te bly soveel groter gemaak het. Erik Holm het die rol van Arnholm knap vertolk en sy rolstoel is moeiteloos in die teks geïnkorporeer. Kaz McFadden se komiese tydsberekening was absoluut in die kol met sy vertolking van die onbeholpe Lyngstrand.

14572484_10155400490422178_341945584_o

Dr Wangel (Neels van Jaarsveld) en sy dogter, Bolette (Amalia Uys) ontvang hul besoeker, dr Arnholm (Erik Holm). Foto: Wilhelm Disbergen.

Die stel- en kostuumontwerp het gesorg vir estetiese trefkrag wat die simboliek van die teks gekomplimenteer het. Wilhelm Disbergen se stel is ’n kunswerk. Nadat ek met hierdie produksie bederf is, het baie van die ander Aardklopproduksies se (heel verdienstelike) stelle vir my soos skoolkonsertdekor gelyk. Drie soliede panele omraam die speelvlak gedeeltelik – daar is ’n deur in een van die panele wat, onder andere, die ingang na die Wangel-woning voorstel. Die middelste paneel kan vorentoe en agtertoe beweeg om ’n opening te vorm waardeur die akteurs kan beweeg. Hierdie panele is in ’n neutrale kleur en word dan ook gebruik om projeksies te vertoon wat die verskillende ruimtes voorstel waarin die karakters hulle bevind. Die verhoog word verder deur enkele dekorstukke, soos rotse en stompe, of ’n rystoel en kleiner tafeltjies, ingeklee. Dit is minimalisties en funksioneel.

14585493_10155400490687178_1476886125_n

Ellida (Jana Strydom) en die vreemdeling (Theodore Jantjies). Foto: Wilhelm Disbergen.

Al die akteurs, behalwe vir Jana Strydom, dra goties-geïnspireerde kostuums in donker, neutrale kleure. Ellida se kostuums is lang, vloeiende rokke in kleure wat herinner aan die see. Dit het die tema van sosiale beklemmendheid onderstreep en ook baie duidelik die idee tuisgebring dat Ellida ’n buitestaander is en nie heeltemal tuis is in die Wangel-gesin, of die gemeenskap nie.

14585679_10155400490942178_1500130701_o

Lyngstrand (Kaz McFadden), Bolette (Amalia Uys), Hilde (Natasha Dryden) en Arnholm (Erik Holm) verwyl tyd in die berge. Foto: Wilhem Disbergen.

Die ontknoping bind die teks baie netjies saam – in die heel laaste toneel staan die karakters in ’n formasie en kyk hoe die laaste skip van die seisoen verbyvaar. Hierdie einde was effens soetsappig na my postmoderne smaak, maar dit is te verwagte van ’n teks wat in 1888 geskryf is.

Oor die algemeen is hierdie ’n puik, afgeronde produksie. Dit sorg vir ’n baie bevredigende kykervaring: toneel op sy beste.

“Othello.”

By: William Shakespeare
Featuring: Jiří Štěpnička, Alois Švehlík, Vladislav Beneš, Karel Dobrý, Igor Orozovič, David Prachař, Patrik Děrgel, Jan Jankovský j. h., Jana Boušková, Magdaléna Borová, Lucie Žáčková j. h., Jana Janěková ml.
Directed by: Daniel Špinar
Translated by: Jiří Josek
Adapted by: Daniel Špinar and Daria Ullrichová
Dramaturg: Daria Ullrichová
23 September, 19:00
Národní divadlo, Stavovské divadlo (Prague State Theatre, The Estates Theatre).

Following through on my resolution to attend a play whenever I travel abroad, turns out to be quite interesting, if daunting, when travelling in non-English speaking countries. Since I cannot understand Czech, I chose to attend a play in Prague that I would know the plot of, so that I would not be completely lost. The National Theatre, Prague, did offer surtitles in English for this play, but since I was prepared to watch the play without a translation (and having booked in the fourth row), I only glanced at the surtitles every now and then.

The first act is staged in front of the main tabs. There is little to no décor (only a microphone stand if I remember correctly). The action begins as Iago (David Prachař) and Roderigo (Patrik Děrgel) fight behind the tabs. As they crash into the curtain their forms can be discerned until finally they break through the main tabs and the rest of the action happens in clear sight. Othello is portrayed by a Caucasian actor (Karel Dobrý), but his arms are covered in bold, stripe-like tattoos, marking him as different from the other characters. In addition, the other characters’ faces are lightly covered in white powder. All the characters wear black, with the exception of Othello, Desdemona (Magdaléna Borová) and Bianca (Jana Janěková ml.).

After the main tabs have been raised, a type of waiting room with drab brown panels and three clocks, displaying the time in Cyprus, Venice and Stratford respectively, is revealed. There are also benches that look like they belong in a waiting room. In the back wall of this room there are transparent panels with doors leading to an indoor shooting range. Some of the conversations between characters are staged here – sometimes as they are practicing their shooting. With the help of microphones, they are still audible, but very definitely removed from the audience. I found this to be quite effective in making the audience feel like eavesdroppers to confidential conversations.

The celebrations following the wrecking of the Turkish fleet is developed into a soiree reminiscent of the roaring 1920s. The staging of this scene is quite spectacular. The drab waiting room is decorated with kitsch party paraphernalia, like a plastic tiger on wheels and a brightly coloured foil balloon in the shape of a heart. The scene opens with Desdemona, in a stunning red evening dress, singing a goose bump inducing rendition of Nina Simone’s “Wild is the Wind”. An atmosphere of decadence is very effectively established. Emilia (Lucie Žáčková j. h.) wears a black peplum dress and high heels. Her bright red, curly hair is cut into a chin-length bob. She wears bright red lipstick, chain smokes and seems to be always a little bit tipsy. After the celebration scene, a tableau in which the characters dance in slow motion is staged behind the transparent panels. This gives an ominous feeling to the decadent celebrations.

Throughout the play, tension builds very effectively. Two theatre taboos have already been broken (touching the main tabs and showing clocks on stage). This could already make the audience somewhat uncomfortable. This feeling reaches its height in a confrontation over a drink between Iago and Cassio (Igor Orozovič). Instead of handing Cassio a glass, Iago tosses it to him, and the glass is thrown around a few times. The unease that these staging choices cause in the audience on a representational level is therefore very successfully employed to heighten the tension on a fictional level. Without understanding a word of the play, I was therefore very much drawn into the action.

“As.”

Deur: Jannes Erasmus
Met: Zoricke Snyman, Deànré Reiners, Shenay O’Brien en Sebastian Schütte
Regie: Jannes Erasmus
Stel- en beligtingsontwerp: Wilhelm Disbergen
9 Junie 2016, 20:00
Staatsteater, Momentum.

WAARSKUWING: INTRIGEBEDERWERS!

As begin die oomblik wanneer die gehoor by die Momentumteater instap. Plekaanwysers begelei die teatergangers deur ’n indrukwekkende stel wat ’n skrootwerf voorstel. Dit is donker en stowwerig en daar heers ’n onheilspellende atmosfeer. Motorwrakke staan opmekaargestapel, ’n vrou lê en ruk op ’n hoop rommel, haar onderklere is afgetrek tot op haar knieë. Sy is duidelik verkrag. Om die hoek slaan ’n man met ’n pyp teen ’n motorwrak. Hy is getatoeëer, kaal bolyf en duidelik gevaarlik. Hoewel ’n mens die ritmiese slae na ’n ruk begin verwag, het ek steeds elke keer geruk van die skrik. Die gehoor word gelei na ’n groepering kratte en ander wrakstukke waarop gesit kan word. Hoewel mens vooraf ingelig word dat jy op énige plek op die stel kan sit, is dit nie werklik prakties nie, aangesien daar steeds ’n afgebakende speelarea is. Die plekaanwysers het dan ook gehoorlede wat binne die speelarea gaan sit het begelei om eerder op die groepering kratte plaas te neem.

Ten spyte van hierdie effense steuring, was die atmosfeer aanvoelbaar. ’n Mens het dadelik besef dat jy ’n gevaarlike ruimte betree het waar alles nie pluis is nie. Wanneer die gehoor rustig raak, kom die spelers opgestap: hulle is versigtig en bang vir iets of iemand wat hulle moontlik agtervolg. Die oomblik wanneer hulle egter begin praat, word die amper magiese atmosfeer verbreek.

Aster (Zoricke Snyman) lees vir Asjas (Deànré Reiners) die storie van Aspoestertjie voor. Foto: Wilhelm Disbergen.

Aster (Zoricke Snyman) lees vir Asjas (Deànré Reiners) die storie van Aspoestertjie voor. Foto: Wilhelm Disbergen.

Zoricke Snyman en Deànré Reiners speel die rolle van Aster en Asjas, twee hawelose sibbe. Pottie, gespeel deur Sebastian Schütte, laat hulle op die skrootwerf woon in ruil vir seksuele gunse. Uit Aster en Asjas se dialoog word dit duidelik dat Pottie nie skroom om te moor nie. Dit word ook duidelik dat Asjas aan een of ander seldsame siekte ly wat geheueverlies veroorsaak. Tydens ’n stryery skeur Asjas en Aster hulle storieboek en in die proses “val” die karakter, Aspoestertjie, uit haar verhaal uit en land in Aster en Asjas se werklikheid. Sy vertel hulle dat die een wat haar kan terugstuur na haar werklikheid ’n belonging sal kry. Om dit reg te kry, moet iemand met ’n “rein hart” Aspoestertjie se storie vertel sonder onderbreking. Die aangewese persoon om dit te doen is Asjas wat dan hopelik, as beloning, genees sal wees van sy “siekte.” Die probleem is dat Asjas se geheue hom nie toelaat om dit te doen nie. Aspoestertjie en Aster dink wel ’n plan uit: hulle help vir Asjas om met behulp van ’n tekening van die planete op ’n ou hemp en die rympie “Meneer Van As, My Jas Sal U Nie Pas” die storie deur middel van assosiasie te onthou. Asjas sukkel egter, en dring daarop aan om op die hoogste opgestapelde wrak op die stel te staan. Hier is hy dan ’n maklike teiken vir Pottie wat wraak soek nadat Aster geweier het om hom sy laaste betaling vir hul verblyf te gee. Pottie skiet vir Asjas dood, en die vertoning eindig waar Aster en Aspoestertjie huil met Asjas se lyk in hul arms.

Aster (Zoricke Snyman) en Aspoestertjie (Shenay O'Brien) luister hoe Asjas (Deànré Reiners) die sprokie probeer onthou voordat Pottie (Sebastian Schütte) hom doodskiet.

Aster (Zoricke Snyman) en Aspoestertjie (Shenay O’Brien) luister hoe Asjas (Deànré Reiners) die sprokie probeer onthou voordat Pottie (Sebastian Schütte) hom doodskiet. Foto: Wilhelm Disbergen.

Die verhaallyn maak egter nie heeltemal sin nie. Eerstens word Asjas se “siekte” nooit verder verduidelik nie. Hy kan nie meer die alfabet opsê nie en tree kinderlik op, maar praat verder normaal en weet selfs beter as sy suster hoe om by ’n “drive thru” te bestel. Sou sy spraak nie in ander opsigte ook aangetas gewees het nie? Ek dink byvoorbeeld aan ’n film soos Still Alice of Nick Payne se toneelstuk, Constellations, waarin ’n karakter aan ’n vorm van geheueverlies ly en dit haar spraak op ’n bepaalde manier aantas. Aster toets op ’n stadium Asjas se geheue deur hom te vra hoe oud hy is, en hy antwoord dat hy tien jaar oud is. Ek is nie seker of hy vanweë sy “siekte” teruggekeer het na die verstandelike vermoëns van ’n tienjarige en of hy werklik tien jaar oud is nie. In die eerste geval word die agteruitgang op ’n eenvlakkige, vereenvoudigde manier vertolk. In die laaste geval is ek nie seker waarom Asjas dan deur ’n volwasse akteur gespeel word nie. Verder is dit ook onduidelik uit watter deel van die sprokie Aspoestertjie kom. Sy kom ingestap met slegs een skoen aan en is op soek na die ander. Haar grimering is gesmeer en dit lyk of sy pas wakker geword het na ’n rowwe aand. Mens neem dus aan dit is die oggend na die bal, maar sy noem dan dat sy daardie aand na die bal moet gaan.

Ek is ook nie seker of Aster instem tot Pottie se toenaderings, en sy dus ’n tipe sekswerker is, en of hy haar verkrag nie. Vir my het dit gelyk asof hy haar forseer om hom orale seks te gee, en ek neem dus aan dat die seks tussen hulle eerder verkragting is. Tog weier sy hom later en hy vererg homself só dat hy vir Asjas doodskiet aan die einde van die stuk. Sou die karakter (wat tot dusver as onbetwyfeld boos uitgebeeld is) nie bloot vir Aster verkrag as sy hom seks weier nie? Gestel Aster is ’n tipe sekswerker: wat laat haar besluit om vir Pottie te weier? Indien sy ’n innerlike worsteling hieroor het, word dit nie aan die gehoor bekend gemaak nie. Indien die stuk die grys area tussen sekswerk en verkragting probeer verken, word dit ook nie met genoeg diepgang ondersoek nie.

Laastens is die karakters ook té bewus van hoe minderbevoorreg hulle is en hoe hulle swaarkry. Hulle verwys telkens daarna, op ’n baie sentimentele wyse. Hulle sê dinge soos “die boek is nou in flarde, soos my lewe” (of iets soortgelyks) of “bestaan daar mense wat minder bevoorreg is as ons”? Die karakters hoef nie die gehoor deur hul dialoog te oortuig dat hulle swaarkry nie, dit behoort duidelik te wees uit hul omstandighede.

Die dinamika tussen Asjas en Aster is dié van ’n kinderlike kleinboetie en kwaai, streng, bekommerde ousus. Snyman het egter te min variasie in haar spel gehad en slegs binne hierdie modus gebly wat haar karakter tweedimensioneel gemaak het. Daar was ook baie ongemotiveerde bewegings. Die karakters het gereeld sonder rede oor die verhoog gestap. Dit is ook nie duidelik waarom Asjas juis op die boonste wrak móés staan om Aspoestertjie se storie te kon onthou nie, behalwe dat dit hom ’n maklike teiken maak vir Pottie (en dat mens die verskillende vlakke van die lieflike stel wil ontgin). Schütte se spel was egter oortuigend: hy het baie goed daarin geslaag om deurlopend ’n dreigende element te bly.

Voor ’n mens in die teater ingelaat word, word jy ingelig dat daar ’n paar plekke in die teks is (wat deur die plekaanwysers aangedui sal word) waar jy nader aan die handeling kan beweeg. Dit is ’n doelbewuste poging om die sogenaamde vierde muur af te breek en die gehoor tot ’n groter mate deel van die produksie te maak. Hoewel ’n mens graag wil rondloop in die realistiese stel, was hierdie gehoorbeweging vir my steurend. Ek kon goed genoeg vanaf my sitplek sien tot op die agterste dele van die stel. Die gehoor se beweging het die spanning en die vloei van die stuk gebreek. Ek dink ook dat hierdie tipe gehoorinteraksie beter werk met ’n teks waarin die gehoor ’n bepaalde funksie vervul. Die gehoor bly egter hier ’n vlieg teen die muur ten spyte van een verwysing deur Pottie wat suggereer dat die gehoor ’n skare is wat op die skrootwerf saamgedrom het.

In die progam (wat wemel van die spelfoute) noem Erasmus dat As aanvanklik geskep is vir ATKV Tienertoneel en dat hy dit hier op ’n groter skaal wou aanbied. Ongelukkig voel ek dat die produksie nooit uit sy ATKV-kinderskoene gegroei het nie. Die teks herinner aan ’n tipe improvisasie-oefening in ’n dramaklas waar vertolkings geïnspireer word deur assosiasies met die woord “as.” Die teks pak swaar temas soos armoede, geheueverlies en verkragting/sekswerk aan sonder die nodige diepgang of nuanse.

Tog dink ek dat die kombinasie van ’n onheilspellende atmosfeer en magiese realisme wel sou kon werk. Die fantastiese stel- en klankontwerp saam met die openingstablo het my herinner aan die film Lost River. Dit is jammer dat die teks en spel nie hierdie atmosfeer kon volhou nie.

“Sophiatown.”

By: Junction Avenue Theatre Company
Featuring: Arthur Zitha, Barileng Malebye, Christine van Hees, Hlengiwe Lushaba Madlala, Joel Zuma, Nicholas Nkuna, Sechaba Ramphele, Tshepiso Tracey Tshabalala
Directed by: Malcolm Purkey
Associate director: Gina Shmukler
Choreography: Sonia Thandazile Radebe, Nhlanhla Mahlangu
Lighting design: Denis Hutchinson
Costume and set design: Sarah Roberts
Musical director: Arthur Molepo
10 April 2016, 15:00
John Kani Theatre, The Market Theatre

Sophiatown, is definitely one of the highlights from South Africa’s struggle theatre canon. It is simultaneously a touching tragedy and an entertaining celebration. The play documents and immortalises the bygone cultural hub that was Sophiatown and therefore demands to be revived every now and again.

The play is set in Mamariti’s house. She is a shebeen queen who brews her own beer and rents rooms out for an extra income. Her gangster son, Mingus, also lives in the house with his girlfriend, Princess. Lulu, Mamariti’s youngest, is still at school. Jakes is a journalist who also resides in Mamariti’s house. He advertises a room in the house, specifying that the lodger should be a white Jewish girl from Yeoville. Jakes then plans to write a series of articles about this social anomaly for Drum Magazine. When Ruth Golden answers the ad and comes to live in Mamariti’s house, all of the characters are confronted with the implications of their own race and roots within the context of apartheid South Africa. The play ends with the characters splitting in different directions as they are forcibly removed from Sophiatown.

For this revival, many of the key members of the original production were involved, most notably, Malcolm Purkey, founding member of Junction Avenue Theatre Company and original director of the play. And yet, the production was not a nostalgic rehashing of an old script. The play is firmly positioned in its historical context with three panels of photos, pages from Drum Magazine, and artwork by William Kentridge forming the backdrop to the performance. The audience is, therefore, asked to re-examine the play as if it were an artefact.

One of my favourite things about the John Kani theatre is the way that the stage reaches into the auditorium. There is no proscenium arch, and the distance between the performers and the audience is minimal, as a result. This works especially well with plays addressing issues of social injustice, such as Sophiatown. The audience is pulled into the action on stage, not only through an emotional engagement with the fictional world portrayed, but also by their physical proximity to the performers. In this performance, the stage was framed with two telegraph poles. Their lines reached into the auditorium, blurring any definite line between performer and spectator.

Sarah Roberts’ set design was functional and aesthetically pleasing. The space looked realistic and lived-in, but with rostra and tables, also provided the choreographers with a multi-levelled space to stage the musical numbers in. The space between the panels forming the backdrop and the acting area was filled with boxes. This is a very effective way to fill up a stage while staying within a modest budget. In this case, the boxes were also a foreboding of what is to come: the audience knows that the residents of Sophiatown were forcibly removed under the Groups Area Act of the apartheid regime. When the inevitable happens, and the residents of Mamariti’s house need to pack up and leave for Meadowlands, these boxes are used as props.

However, despite dealing with the fragility of human dignity, the play never becomes sentimental. The action is interrupted from time to time with musical numbers, in a manner reminiscent of Brecht. It not only provides the audience with a break in which to consider what they have seen, but it also shows the audience glimpses into the rich culture of Sophiatown. Furthermore, the characters are not shown in a one-dimensional way, constantly mulling over their cruel and undeserved circumstances. The audience also sees them when they are playful, as when Mingus and Princess return from seeing an American film, pretending to be Americans and joking with each other.

Overall, the actors succeed brilliantly in balancing tragedy and celebration in this way. However, there was an unfortunate slump in the energy directly after intermission. It could possibly be attributed to a very restless audience, fidgeting with bags of chips (why does the Market Theatre even sell chips during intermission?!). Luckily, the actors picked up the energy again and delivered the end of the play with the intensity that it deserves.

The play has a very strong emotional appeal, especially towards the end when the characters are unable to bridge the divide between them. Ruth becomes part of Mamariti’s household and she and Jakes fall in love, but when crisis strikes, she remains an outsider. As with the names of the fahfee numbers that she practices by herself every night, life in Sophiatown remains a foreign language that she can never fully learn. And yet, Sophiatown implores the spectator to keep on trying.

“Juno and the Paycock.”

By: Sean O’Casey
Featuring: Declan Conlon, Peter Coonan, Ingrid Craigie, Derbhle Crotty, Emmet Kirwan, Brid Ní Neachtain, Caoimhe O’Malley, Karl O’Neill, Terry O’Neill, Mark O’Regan, Marty Rea, Karl Shiels, Jimmy Smallhorne, Fionna Hewitt-Twamley, Fionn Walton
Directed by: Mark O’Rowe
2 March 2016, 14:30
Gate Theatre, Dublin

The last time that I visited Dublin, in 2011, I was fortunate enough to see two theatre productions: God of Carnage at the Gate Theatre, and Raoul at the Abbey. In both cases I was struck by, and envious of, the impressive sets and the über professional, polished performances. Naturally, I was anxious to see at least one play during my 2016 visit to Dublin and I was spoilt for choice. Initially, I was very excited to see David Ireland’s Cyprus Avenue at the Abbey Theatre, but due to being preoccupied and scatterbrained as well as underestimating the Dublin population’s theatre attendance, I could not get tickets even for a matinee.

Having resolved to see my third choice (The Plough and the Stars was also sold out), I came to the theatre expecting a classic play influenced by the Naturalism movement and rooted in the social context of the Civil War in Ireland. At the matinee performance, the audience – mainly school children and retired people with (bless their hearts) rustling sweet wrappers – encouraged this expectation. Yet, while Juno and the Paycock did conform to my expectation, it is far more than a museum piece.

Juno and the Paycock is about a struggling Irish family living in Dublin in the early 1920s. The patriarch, Captain Jack Boyle (Declan Conlon) does not seem able to hold a job, which – along with his friendship with the opportunistic Joxer Daly (Marty Rea) – is a source of constant conflict between him and his wife, Juno (Derbhle Crotty). The war has left their son, Johnny (Fionn Walton) maimed, crippled, and bitter. This depressing situation is temporarily relieved when Jack and Juno’s daughter, Mary (Caoimhe O’Malley), introduces them to Charles Bentham (Emmet Kirwan), her soon-to-be fiancé as well as the bearer of good news: Jack Boyle is to inherit a small fortune from a distant relative. The family celebrates this news by living lavishly in anticipation, but nothing comes of the inheritance and, as one last kick in the crotch, Charles leaves Mary in the lurch.

Firstly, I was once again impressed with the substantial and detailed décor, props and costumes. The dim, white light shining through the windows on either side of the set, combined with the grey walls and scant furnishings, immediately establishes a miserable atmosphere intensified by cold, damp weather. The stage area is quite roomy, however, and I did wonder if the tenements of this time was not significantly smaller. I also think that a smaller set might have created a more claustrophobic atmosphere which, in turn, would have fuelled the family’s need to escape their surroundings.

Although it took a while for the performance to fall into rhythm, I was completely drawn into the action by the start of the second act. The acting was convincing throughout, to the point that, in anticipating the outcome of things, the audience members cringe in embarrassment on behalf of the characters. The characters are foolish, irresponsible, and naïve but this is exactly what makes them human. The audience can easily identify with their loss, their disillusionment, and their desire for a better life.

Mark O’Rowe’s production succeeds in creating a prevailing sense of tragedy throughout the play. Even in the moments when the characters are at their most optimistic, there is a sense of only almost reaching what they desire; a sense of impending disappointment. This idea is emphasised by subtle visual clues such as the beautiful green dress that Mary wears when her fiancé visits. The dress does not fit Mary well and her frail frame does not do it justice. In the same way, her engagement to Charles remains temporary: like something that she is allowed to try on, but not to keep. Just before the commencement of the final scene, the lighting in the stage area remains dim, but the proscenium is sharply lit in a bright, white, unyielding light which emphasises the cruelty and finality of the play’s outcome.

Despite the depressing subject matter of the play, O’Casey avoids sentimentality by including ample incidences of comedy. In this regard, I want to single out Ingrid Craigie who portrayed the character of Mrs Maisie Madigan with the perfect combination of comic timing and authenticity.

Although I found the play’s ending to be “overwritten” by contemporary standards, Juno and the Paycock remains an intriguing text and Mark O’Rowe’s production does not disappoint.

“Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street.”

By: Hugh Wheeler/Stephen Sondheim
Featuring: Jonathan Roxmouth, Charon Williams-Ros, Michael Richard, Cameron Botha, Sanli Jooste, Anne-Marie Clulow, Jaco van Rensburg, Adam Pelkowitz, Kelsey-Lynn du Toit, Germandt Geldenhuys, Weslee Swain Lauder, Pauline du Plessis, Megan Rigby, Candice van Litsenborgh, Claire Simonis, Earl Gregory, Brandon Moulder, Schoeman Smit, Luciano Zuppa
Directed by: Steven Stead
Produced by: Pieter Toerien and KickstArt
28 November, 20:00
Montecasino Theatre and Studio

Musicals are sometimes scorned at and with good reason. Being commercially successful and paradoxically reproducible, it earned itself the nickname of “McTheatre” (Rebellato, 2010). The musical is usually spectacular (Gänzl, 2006) with impressive special effects (New York Show Tickets, 2008). The plot is often light and uncomplicated with a happy ending (Brantley, 2009) to the point that Rebellato (2011) describes commercial musicals as “pleasure machines.” That being said, I am a sucker for a good musical and Sweeney Todd is an exceptional musical.

The combination of the “feel good” genre and melodramatically macabre storyline works remarkably well. The vaudeville performance style and Quentin Tarantino-esque blood spatters were deliciously bizarre and the costumes, make-up and lighting all contribute to make the spectator feel as if he or she were trapped at an eerie Halloween party. The production was performed in the smaller Montecasino Theatre and Studio, rather than in the Teatro, and the intimacy of the smaller venue emphasised the grisly atmosphere. Sweeney Todd confronts the audience with an absurdly dark plot and an accumulation of corpses reminiscent of Shakespeare’s Hamlet, rather than the light plot and happy ending usually associated with the musical.

Both Jonathan Roxmouth and Charon Williams-Ros gave sterling performances. Although I have seen Roxmouth in other productions, I find it difficult to imagine either of them as anything other than their characters. Williams-Ros brought a cheeky swagger to the stage while Roxmouth’s imposing physique and matching voice demanded the audience’s attention.

What most impressed me, however, was how polished the production was. At no point during the production did any member of the ensemble break character. They were all in perfect rhythmic harmony.

Sweeney Todd is spectacular, impressive, highly enjoyable, and delivers on every promise that the “pleasure machine” of musical theatre makes.

References:

Brantley, B. 2009. London’s musicals: Intimate or outsize. New York Times.http://theater.nytimes.com/2009/07/08/theater/08brantley.html?pagewanted=all (Date of access: 19 December 2012).

Gänzl, K. 2006. Musical theatre. In: Chambers, C. (red.). 2006. The continuum companion to twentieth century theatre.http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780199754724.001.0001/acref-9780199754724-e-1900 (Date of access: 17 January 2013).

New York Show Tickets. 2008. The advent of the Broadway mega musical.http://www.nytix.com/Links/Broadway/megamusicals.html (Date of access: 19 December 2012).

Rebellato, D. 2010. Theatre and globalization: Are we in an age of globalized theatre? Telegraphhttp://www.theguardian.com/stage/theatreblog/2011/jan/18/mega-musicals-theatre-west-end (Date of access: 19 December 2012).

—. 2011. Does mega-musical boom mean theatre’s bust? The Guardian.http://www.theguardian.com/stage/theatreblog/2011/jan/18/mega-musicals-theatre-west-end (Date of access: 19 December 2012).

“Black and Blue.”

By: The Fortune Cookie Theatre Company
Featuring: Sylvaine Strike and Atandwa Kani
Directed by: James Cuningham
Produced by: Kosie House of Theatre and The Market Theatre
31 October, 20:00
The Market Theatre

Too often, I go to the theatre to find a play that was conceived to be a film or a short story. In these cases, theatre struggles to emulate the strengths of other media, appearing to be the inferior and old-fashioned big sister of more exciting artistic ventures. Other times, I go to the theatre to find something that take advantage of what makes theatre unique and results in a magical experience. These performances cannot be reproduced or captured. As an audience member I feel privileged to experience such a performance, knowing that those fleeting moments are all the more special because it could only be experienced in that time, at that place, with those people. The Fortune Cookie Theatre Company’s Black and Blue is one of these magical experiences.

As with this theatre company’s previous successes such as Coupé (one of my all-time favourite theatrical experiences) and The Table, the narrative of Black and Blue is quite simple. The play is set in 1980s South Africa where the white, middle class Mrs Swart’s husband hangs himself from a tree. Unable to cope with this loss, Mrs Swart confines herself to her house until a prospective gardener, Jackson, knocks on her door and eventually persuades her to employ him. The two of them form a special bond through gardening and Mrs Swart manages to come to terms with the tragic death of her husband.

A plot as simple as this runs the risk of being presented in a clichéd and kitsch way, but under James Cuningham’s direction, the cast manages to work against the grain of these stereotyped characters. Being performed in an overtly stylized way, the characters first become flat surfaces before they slowly come to life as the play progresses. This not only questions the stereotypes, but also enables the characters to break free from them.

The play relies mostly on physical theatre in its expression. There is very little dialogue with the result that any symbolism and metaphors are handled in a subtle way. The audience needs to interact imaginatively with the play to be able to interpret it, which adds to the thrill of the experience. A mise-an-abyme is also very cleverly used to represent certain events. Mrs Swart’s husband’s suicide, for example, is shown to the audience using dolls on a small scale model of the set that is attached to a wheel-barrow and wheeled onto the stage. This is a very effective way to show the audience events that are difficult to stage without breaking the quiet, dramatic yet hysterically funny atmosphere of the play.

Comical interactions between the two characters take on absurd measures. Mrs Swart presents Jackson with his lunch: tea and a tin of pilchards. She does not, however, give him a tin-opener. Unable to open the tin, Jackson leaves the pilchards untouched which, in turn, offends Mrs Swart who wonders why he would not like tinned fish. Exasperated, she tries to justify her decision not to give Jackson fresh fish by telling her (invisible) friend, Maureen, that “a pilchard was once a fresh fish!” Later, Mrs Swart has a nightmare presented in a fantastic dream sequence. The audience can hear the sound of water flooding a house. Mrs Swart stands on the furniture to avoid it, but gets taken by the stream. With perfect comic timing a pilchard tin then appears in the round window in the front door, moving like a fish. A few seconds later, an entire school of pilchard tins move past the window, to Mrs Swart’s consternation. This is absolutely bizarre and brilliant.

Black and Blue is a play that is carefully planned, perfectly executed and possibly the most rewarding theatre experience that I had in a long time. Strike and Kani are gifted performers and, as always, I look forward to see The Fortune Cookie Theatre Company’s next production.

 

AARDKLOP 2015: “Siener in die Suburbs.”

Deur: P.G. du Plessis
Met: Shaleen Surtie-Richards, Christo Davids, Brendon Daniels, Ivan Abrahams, Crystal-Donna Roberts, Dann-Jacques Mouton en Andrea Frankson
Regie deur: Heinrich Reisenhofer
9 Oktober: 9:00
Ouditorium

Siener in die Suburbs is die eerste maal in 1971 deur die Transvaalse Raad vir die Uitvoerende Kunste (TRUK) opgevoer. In pas met die kitchen sink dramas wat sedert die 1950s op veral Britse verhoë gesien is (Law, 2011: 276), skets Siener in die Suburbs ’n toneel van armoede en desperaatheid. Soos die kitchen sink dramas het Siener in die Suburbs ook aanvanklik sommige middelklasgehore geskok en afgesit. Volgens die Clover Aardklop Feesgids (2015:24) kon hierdie gehore hulle nie indink dat daar werklik mense soos dié in Siener in die Suburbs bestaan nie.

Sedertdien het hierdie teks volksbesit geword. Dit het onder andere in 2002 ’n herlewing beleef met Sandra Prinsloo in die rol van Ma terwyl sy in die aanvanklike opvoering die rol van Tiemie vertolk het. Daar is verskeie redes waarom die stuk gewild bly. Vir my staan die uitstekend beheerde tempo uit; die manier waarop spanning stadig maar seker bou. Die klimaks is onvermydelik maar steeds skokkend. Die balans tussen die komiese en die tragiese is fyn en gepas. Die karakters is volrond: op die verhoog word hulle ménse. Hulle is nie bloot personasies of spreekbuise vir die dramaturg nie. Die stuk is lank genoeg vir die gehoor om betrokke te raak by hul doen en late. Soos die gemeenskappe wat die inspirasie was vir Siener in die Suburbs, bestaan hierdie mense.

Daarom is Heinrich Reisenhofer se verplasing van die drama na die hedendaagse Kaapse Vlakte moeiteloos. Klein veranderings is aangebring. In plaas daarvan dat Fé en Albertus na Tiemie se nuwe plaat moet gaan luister, moet hulle na haar nuwe CD luister en die 1948-Buick is vervang met ’n Volkswagen Citi Golf. Behalwe vir opgedateerde kostuums en rekwisiete was die opvoering baie getrou aan die teks (ek het veral die “spreuk” wat lyk asof dit by Mr Price Home gekoop is geniet).

Die aspek wat my egter die meeste beïndruk het was die uitmuntende spel. Hierdie produksie wys wat die kombinasie van fantastiese akteurs en ’n uitstekende teks kan bied. Elke akteur het reg laat geskied aan sy of haar volronde karakter. Christo Davids verstaan Tjokkie se siniese onbetrokkenheid. Crystal-Donna Roberts weet dat Tiemie nie eintlik in die Suburbs hoort nie en bestem is vir beter dinge. Shaleen Surtie-Richards wórd Ma in haar wysheid en empatie maar ook in haar swakheid. Ivan Abrahams se onopregte glimlag soos hy, as die opportunistiese Giel, vir Tjokkie teister bly my steeds by. My enigste punt van kritiek is dat Brendon Daniels nie altyd goed genoeg geartikuleer het nie, hoewel hy absoluut oortuig het as die boelie, Jakes.

Verplasings van gekanoniseerde dramas is tot ’n sekere mate ’n dobbelspel. Dit kan óf ’n dawerende sukses wees, of ’n vreeslike flop. Heinrich Reisenhofer se Siener in die Suburbs is ’n dawerende sukses.

Bronnelys:

Aardklop. 2015. Clover Aardklop Feesgids. [Potchefstroom].

Law, Jonathan., ed. 2011. The Methuen drama dictionary of the theatre. London: Methuen.