AARDKLOP 2016: “Beurtkrag.”

Deur: Stiaan Smith
Met: Ivan Botha, Donnalee Roberts
Regie: Jozua Malherbe
Vervaardiger: 17 Filmstreet Media en Artist Warehouse CC
8 Oktober 2016, 20:00
kykNET Gimmies

WAARSKUWING: INTRIGEBEDERWERS!

Jasper (Ivan Botha) en Fransie (Donnalee Roberts) is smoorverlief en dolgelukkig en trek saam in. Die krag gaan af. Hulle begin vry, maar die atmosfeer word bederf deur ’n ou argument: destyds, nog voor hulle amptelik ’n paartjie was, het Jasper vir Fransie verneuk en sy sukkel steeds om hom heeltemal te vergewe. Die argument gaan sover dat hulle besluit om op te breek. Sy reël om by ’n vriendin te gaan oorslaap en hy beplan om haar uit die woonstel uit te koop. Hy maak egter ’n dramatiese liefdesverklaring en sy besluit om te bly. Die narratief word aangehelp met simboliese rekwisiete: ’n vieslike speelgoedswaard en Hitchcock, ’n Franse dashond uit porselein. Sy weier aanvanklik om die swaard, wat vir hom sentimentele waarde het, in die woonstel op te sit en hy breek per ongeluk die porseleinhond, wat weer vir haar sentimentele waarde het. Die stuk eindig waar hy vir Hitchcock met kleefband aanmekaarplak en sy instem om die swaard in hul woonvertrek uit te stal.

Hierdie romantiese komedie het dus raakpunte met die akteursduo se flieks, Pad na jou Hart (2014) en Vir Altyd (2016). Só trek die produksie nie net aanhangers van hierdie films nie, maar ook die sepie, 7de Laan, waarin Botha en Roberts albei gespeel het. Op ’n manier heel soortgelyk aan mense wat aanhangers van ’n bepaalde film is – sê nou maar Disney se The Lion King (1994) – en dan die musiekblyspelweergawe gaan kyk om deel van die ervaring te wees in lewende lywe, wil hierdie aanhangers hul gunstelingakteurs, en die tipe narratief wat hulle met die akteurs assosieer, in lewende lywe op die verhoog sien afspeel.

Ook die titel, “Beurtkrag,” is aanloklik vir Afrikaanse gehore. Dit verwys na ’n aktuele kwessie wat almal in Suid-Afrika raak en waaroor mense nie slegs kollektief verontrief en kwaad is nie, maar ook – soos Santam se “One-of-a-kind” advertensie (https://www.youtube.com/watch?v=ViorVDgiiOg) beweer – op ’n manier deel geword het van ons Suid-Afrikaanse identiteit. Mense voel dus ook asof die produksie dinge gaan aanspreek wat relevant is tot hulle lewens.

Hierdie strategieë is slim en dit het gewerk: die saal was vol en dit het gelyk asof die gehoor die stuk geniet.

Verder was die dekor ook baie slim: aangesien die karakters pas in ’n nuwe woonstel ingetrek het, is die verhoog gevul met kartondose. Dit is ’n sinvolle en goedkoop manier om ’n verhoog vol te maak en te transformeer, veral ’n skoolsaal se groot, leë, atmosfeerlose verhoog. Hulle het ook ’n kamera op die verhoog gehad waarmee die karakters hul eerste dag in hul nuwe woonstel dokumenteer en hierdie beeldmateriaal is agter op ’n muur van kartondose geprojekteer. Dit beklemtoon nie slegs die konflik wat sosiale media en die dokumentasie van hul lewens in hul verhouding veroorsaak nie, maar stel die regisseur ook in staat om op sleuteloomblikke ’n vergrote beeld van die karakters se gesigte aan die gehoor te wys.

Ongelukkig kom ’n produksie soos hierdie, wat op die aanhangers van sepies en romantiese komedies staatmaak, dikwels teen ’n prys en “Beurtkrag” is nie ’n uitsondering nie. Die verhaallyn is geyk en voorspelbaar. Dit steun swaar op genderstereotipes: sy is ’n onbuigbare beheervraat wat haar smaak op hom afdwing en hy is kinderagtig. Die rekwisiet wat vir hóm saakmaak (die speelgoedswaard) dra assosiasies van sy lewe as vrygesel en sy mansvriende, terwyl die rekwisiet wat vir háár saakmaak (Hitchcock) hulle verhouding simboliseer. Vroue mag dalk huishoudelike tiranne wees, maar hulle stel hul verhouding en ander mense altyd eerste, terwyl mans inskiklik en gemaklik, maar ook selfsugtig is en hul vriende eerder as hul lewensmaat prioritiseer. Moet ook nie vergeet dat mans noodwendig vroue verneuk, en vroue mans noodwendig probeer verander nie. En natuurlik vat dit slegs ’n dramatiese liefdesverklaring van die man om enige probleme in ’n verhouding onmiddelik op te los. Ek het begin wonder hoeveel mense werklik in sulke verhoudings is waar genderstereotipes al hulle gedrag en argumente dikteer?! En maak dit hulle nie waansinnig nie?!

Die produksie is dus geyk en essensialisties, maar die spel is oortuigend en die stel werk. Die stuk bereik sy doel. Dit is dalk net te sentimenteel vir my koue, siniese hart van klip.

AARDKLOP 2016: “Amper, Vrystaat.”

Deur: Antoinette Louw, Milan Murray, Cintaine Schutte, Nico Scheepers
Met: Antoinette Louw, Milan Murray, Cintaine Schutte
Regie: Nico Scheepers
Vervaardiger: Antoinette Louw
8 Oktober 2016, 16:30
kykNET Gimmies

WAARSKUWING: INTRIGEBEDERWERS!

Een van die nadele van kunstefeeste, en veral die toneelbedryf in Suid-Afrika waar meeste teaterbywoning by kunstefeeste gebeur, is dat mens soms forseer word om drie toneelstukke op een dag te sien. Ek probeer dit gewoonlik beperk tot twee, maar dit is nie altyd moontlik nie en op die ou end moet ek kies om óf drie stukke op een dag te sien, óf een van die stukke glad nie te sien nie. Teen vieruur was ek nog glad nie gereed om weer teater toe te gaan na die oggend se vertoning van “Pa” nie. En dan moet ek die volgende toneelstuk boonop in Potchefstroom Gimnasium se saal gaan kyk: behalwe dat die plek vir my slegte hoërskoolherinneringe oproep, is dit ook nie geskik vir toneel nie.

Wanneer ek so voos by ’n teater instap kry ek die akteurs altyd vreeslik jammer. In 2010 moes ek van ’n vertoning van “Die Kortstondige Raklewe van Anastasia W” in die Totiussaal hardloop tot by “Spyt” by Laerskool Mooirivier. Ek was baie angstig dat ek laat sou wees vir die tweede vertoning en na die kragtige eerste vertoning het ek glad nie kans gesien om onmiddelik iets anders te kyk nie. Eers toe dit begin het ek besef dat Nicole Holm in albei produksies spéél. In hierdie geval het Milan Murray in beide “Pa” en “Amper, Vrystaat” gespeel. Hoewel daar heelwat tyd was tussen die twee produksies, verwonder ek my steeds aan haar energie.

My moed het verder in my skoene gesak toe ek sien dat die stuk meestal steun op direkte aanspreek van die gehoor. Dit is iets wat ek te veel op Afrikaanse verhoë sien. Wat drama by uitstek onderskei van poësie en prosa is dat dit ’n verhaal of gebeure aan die gehoor wys eerder as om dit aan hulle te vertel. ’n Meer gesofistikeerde teks laat die gehoor toe om hul eie afleidings oor die karakters te maak, eerder as dat karakters aan die gehoor vertel presies hoe hulle voel en waarom. Vir my voel dit of die monoloë wat karakters aan die gehoor rig eerder karaktersketse is wat die dramaturg skryf in voorbereiding tot die finale weergawe van die teks.

In “Amper, Vrystaat” was die direkte aanspreek van die gehoor egter geslaagd en die stuk het gesorg vir ’n baie aangename kykervaring. Drie uiteenlopende susters vertel om die beurt van hul kinderjare op die klein Vrystaatse dorpie, Amper, die disfunksionele gesin waaruit hulle kom en hoe hulle uitmekaar gedryf het. Bea (Antoinette Louw) het as tiener weggeloop van die huis af en het sedertdien ’n verhouding met ’n getroude man wat haar finansieel ondersteun, maar nooit sy vrou vir haar sal los nie. Sy probeer egter haar uiterste bes om elegant en kosmopolities voor te kom en haar 1950s Hollywood-geïnspireerde klerekas verklap nie dat sy in ’n vervalle woonstel in Wonderboom woon nie. Liz (Milan Murray) is die “no nonsense” ma van ’n groot kroos (by verskillende mans). Sy woon in ’n estate in Pretoria-Oos maar verdiep haar in die geheim in wetenskapsfiksie en fantasie. Annatjie (Cintaine Schutte) is ’n lesbiese hipster wat onlangs Kaap toe getrek het. Die stuk kom tot ’n klimaks wanneer die drie susters en hul ma saam Kersfees vier en Annatjie uit die kas uitkom.

Die drie aktrises het elkeen baie goed daarin geslaag om ’n geloofwaardige karakter te skep. Hulle het stereotipes net genoeg egtheid gegee sodat dit vir die gehoor voel of hulle elkeen van die karakters in die werklike lewe al raakgeloop het. Tragiese gebeure is uitgebeeld met net genoeg komiese verligting om die gehoor se simpatie te wen sonder om stroperig te raak – soos wanneer Bea met ’n luiperdpelsjas en donkerbril by hul ma se begrafnis opdaag.

Die treffendste deel van die stuk is die Kersete by Liz se huis. Die sluimerende konflik en onversoenbaarheid tussen die karakters is onmiddelik tasbaar. Die gehoor voel saam met die karakters ongemaklik en senuweeagtig. Die spanning bou geleidelik en loop dan uit op ’n lelike argument. Die ensemblespel was puik en dié toneel herinner aan Tracy Letts se Pulitzer Pryswenner, August: Osage County (2008). Juis daarom wens ek dat die gehoor meer van hierdie ensemblespel kon sien in plaas daarvan dat die gebeure verder deur die karakters aan die gehoor vertel word.

Hoewel die dekor esteties treffend was, was dit glad nie funksioneel nie en ek was verbaas om te lees dat dit ’n Fiësta-toekenning gewen het. Drie gloeilampe hang van die treklatte af tot agter elke aktrise wat elkeen bo-op ’n hopie spoelklippe staan. Van sekere hoeke af skyn die gloeilampe se lig reg in die gehoor se oë in, wat steurend is. Omdat Gimmies se verhoog hoër is as die siglyn van die gehoor, kon mens nie die spoelklippe sien nie, maar dit het geraas elke keer as ’n aktrise opstaan en hulle het soms gesukkel om hul staan te kry. Verder het dit wit merke agterop Antoinette Louw se swart rok gelaat. Die klippe stel sekerlik voor hoe elke karakter op haar eie simboliese eiland uitgespoel het, maar ek het gevoel dat die metafoor nie verder onderstreep hoef te word nie. Myns insiens sou drie stoeltjies met kolligte beter gewerk het.

Ten spyte hiervan is “Amper, Vrystaat” ’n aangename kykervaring met puik spel en ’n teks wat baie potensiaal toon.