AARDKLOP 2016: “Pa.”

Deur: Florian Zeller
Met: Chris van Niekerk, Milan Murray, Stian Bam, Roeline Daneel, Ira Blanckenberg, Gustav Gerdener
Regie: Hennie van Greunen
Ontwerp: Nico Scheepers, Theo Kleynhans
Musiek: Pedro Kruger
Vertaling: Elouise du Toit, Naomi Morgan
Vervaardiger: Pedro Kruger vir Wordsmith’s Theatre Factory
8 Oktober 2016, 10:00
Weet en Sweet

Wanneer ’n toneelstuk my emosioneel intrek, is dit vir my baie moeilik om dit objektief te beoordeel. Hoewel ek uiteraard myself toelaat om meegevoer te word deur ’n toneelstuk, maak ek deurgaans notas in my gedagtes en distansieer myself van tyd tot tyd emosioneel om te bepaal of die stuk slaag in dit wat hy aanpak. In ’n toneelstuk soos “Pa” was ek op ’n stadium só emosioneel geraak dat ek opgehou het om te probeer om krities te kyk en later net gesit en huil het.

En tog is dit op sigself sekerlik ’n goeie teken. As ’n toneelstuk die gehoor diep raak, het die akteurs en produksiespan iets reg gedoen. Alzheimer se siekte, demensie en veroudering is onderwerpe wat by meeste gehoorlede ’n emosionele snaar sal raak. Wanneer dit nie reg aangepak word nie, kan die stuk ontaard in ’n didaktiese bewusmakingsveldtog. “Pa” slaag egter daarin om die gehoor intens bewus te maak van die ervaring van iemand wat aan demensie ly sonder om ooit prekerig of sentimenteel te raak.

Die verhoogruimte en rolbesetting word op ’n baie funksionele manier gebruik om die gehoor in te trek in André (Chris van Niekerk), ’n 65-jarige wat aan Alzheimer se siekte ly, se ervaring. Met elke dekorwisseling verander die stel: boekrakke word vervang deur panele en sommige meubelstukke verdwyn of word vervang met ander. André se dogter, Anna (Milan Murray/Ira Blanckenberg), haar man (Gustav Gerdener/Stian Bam) en die verpleegster (Roeline Daneel/Ira Blanckenberg) tree op asof niks skort nie maar André en die gehoor word al meer verward. Die rolle word verdubbel wat maak dat Anna eweskielik heeltemal vreemd lyk wanneer sy van die dorp af kom, en haar man lyk ook van tyd tot tyd na ’n vreemdeling.

Aanvanklik kan die gehoor nog sin maak van die situasie en onderskei tussen dít wat werklik gebeur (binne die fiktiewe konteks, natuurlik) en dít wat André hallusineer of verwar met vorige gebeure. Later raak dit al hoe moeiliker.

Die spel was deurgaans uitstekend en myns insiens sou Chris van Niekerk ’n voor die hand liggende keuse gewees het vir die toekenning vir beste akteur. Daar is een bepaalde toneel wat vir my uitstaan. Anna se man, Pierre, word meestal deur Stian Bam vertolk. Bam troon fisiek bo die ander karakters uit wat hom intimiderend maak. By tye word Pierre deur Gustav Gerdener, wat heelwat korter is, vertolk. Die karakter behou egter die intimiderende liggaamlikheid wat Bam reeds daaraan gegee het. In hierdie bepaalde toneel is die spanning wat André se toestand vir die mense rondom hom veroorsaak reeds duidelik. Gerdener, as Pierre, konfronteer vir André en vra hom uit frustrasie hoe lank hy nog hulle lewens gaan “opfok.” Pierre klap vir André dan liggies deur die gesig, maar hy doen dit herhaaldelik. André se vernedering en weerloosheid was tasbaar. Ek het ook gewonder of Pierre nie dan juis Bam se fisieke gestalte in André se verbeelding aanneem as gevolg van hierdie vernedering nie. ’n Mens is teen hierdie tyd glad nie meer seker of Pierre vir André werklik so verneder en of dit bloot ’n hallusinasie is nie. Watookal die geval, André is absoluut uitgelewer en sy situasie is tragies.

Vanweë verskeie misverstande is daar ook komiese verligting in die teks. Die gevolg is ’n toneelstuk wat baie ernstige en swaar temas aanpak sonder om stroperig, melodramaties of voorskriftelik te raak. Dit is geen geringe prestasie nie.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s