AARDKLOP 2016: “’n COCK en BULLshit storie.”

Deur: Richard Zajdlic, Richard Crowe
Met: Edwin van der Walt, Dean-John Smith
Regie: Marthinus Basson
Stel-, en kostuumontwerp: Marthinus Basson
Vertaal en verwerk deur: Quentin Krog, Geon Nel, Marthinus Basson
Vervaardiger: RAMINIDAM, Chris Pienaar
7 Oktober 2016, 15:00
Boys High

WAARSKUWING: INTRIGEBEDERWERS!

Hierdie teks is só kompleks en bied sóveel uitdagings aan twee jong akteurs, dat dit nie ’n wonder is dat Marthinus Basson dit weer op die planke bring nie, nadat dit tien jaar gelede met Quentin Krog en Neels van Jaarsveld by hierdie selfde kunstefees opgevoer is. Die teks speel af in die kleedkamer van ’n bokskryt. Hoewel die gehoor nie ’n boksgeveg self sien nie, sien ons die konfrontasie tussen TJ (Dean-John Smith), ’n semi-professionele bokser en sy beste vriend, Jaco (Edwin van der Walt) voor en na ’n belangrike geveg. In die proses word ingewikkelde vraagstukke rondom manlikheid en homososiale interaksie ondersoek. Homososiale interaksie verwys na die spektrum van verhoudings wat tussen twee mense van dieselfde geslag kan bestaan – van ’n homoseksuele verhouding tot ’n platoniese vriendskap. Hierdie term beklemtoon ook dat hierdie tipe interaksie nie noodwendig slegs die een of die ander is nie, maar stel voor dat seksualiteit vloeibaar is.

Dit is dan juis Jaco se homofobie en sy vermoede dat TJ gay is wat hierdie tema sterk uitlig. Binne ’n streng heteronormatiewe samelewing is die hegte vriendskap tussen TJ en Jaco slegs moontlik onder bepaalde voorwaardes. Hierdie voorwaardes sluit in dat albei mans baie beslis heteroseksueel is en dat hulle hul heteroseksualiteit en manlikheid herhaaldelik aan mekaar bewys. (Binne hierdie tipe opset is manlikheid natuurlik sinoniem met heteroseksualiteit.) Dit lei verder tot ’n situasie wat vir my geweldig teenstrydig is. Enige intimiteit en privaatheid buite die vriendskap word sterk ontmoedig – so word seksuele oorwinnings (seks is nooit meer as ’n verowering nie) tot in die fynste besonderheid gedeel en enige huiwering in hierdie verband is ’n groot taboe. Terselftertyd word daar dus aangedring op intimiteit binne die vriendskap in hierdie “bros before hoes” scenario. Dit is asof daar ’n behoefte aan seksuele intimiteit is tussen die twee vriende, en dat dit uitgeleef word in hierdie sogenaamde tentoonstellings van heteroseksuele manlikheid. Jaco ontsien dan ook geen grens van privaatheid in sy soeke om te bepaal of TJ gay is of nie.

Dus bied die teks fantastiese emosionele en fisiese uitdagings aan ’n akteur: om te oortuig as ’n semi-professionele bokser moet die akteur net so fiks en sterk wees as wat ’n bokser in daardie situasie sal wees. Hierdie twee akteurs het hulle uitstekend van die taak gekwyt. Dean-John Smith het obsoluut oortuig as ’n bokser en sy weerloosheid, terwyl Jaco niks ontsien om TJ se mees private en persoonlike geheime bloot te lê nie, was tasbaar. Ek was baie verbaas om te sien hoe grillerig Edwin van der Walt kan lyk. Hoewel hy al vantevore goeie vertolkings gelewer het in – onder andere “macbeth.slapeloos” (2014) – het hy hier met stywe, geskeurde klere en lang, teruggejelde hare, baie beslis weggebreek van skoongesig, Jacques Rynhardt-tipe rolle.

Die verhoogruimte is uitstekend gebruik. Die gehoor kry duidelik die gevoel dat hulle ’n testosteroongelade ruimte betree. Die feit dat die hele toneel binne hierdie ruimte afspeel, skep ook die idee dat die karakters vasgekeer word deur die samelewing, mekaar, en ook ander kragte van buite (soos die polisie wat op Jaco se spoor is na ’n straatgeveg). Wanneer die verhoog verdonker, soos byvoorbeeld wanneer TJ se boksgeveg aan die gang is, word die speelruimte slegs belig met ’n groen lig wat van die kant af inskyn. Dit sorg vir ’n onheilspellende atmosfeer. Tydens sekere konfrontasies tussen TJ en Jaco, speel Jaco met ’n stel veerpyltjies wat hy herhaaldelik in die vloer ingooi. Hy mik by tye baie naby aan TJ se voete, en dit verhoog die spanning van die hele produksie merkbaar. Hierdie produksie slaag baie goed daarin om die gehoor te laat met ’n gevoel van ongemak, nie slegs deur die swaar temas wat in die teks aangeraak word nie, maar ook deur elke aspek van die produksie.

AARDKLOP 2016: “Die Vrou uit die See.”

Deur: Henrik Ibsen
Met: Jana Strydom, Neels van Jaarsveld, Erik Holm, Kaz McFadden, Amalia Uys, Theodore Jantjies, Natasha Dryden, Gavin van den Berg
Regie: Henry Mylne
Stel-, kostuum- en beligtingsontwerp: Wilhelm Disbergen
Klankontwerp: Henry Mylne
Vervaardiger: Innibos Kunstefees
7 Oktober 2016, 9:00
Sanlam Ouditorium

WAARSKUWING: INTRIGEBEDERWERS!

Elke keer wat ek ’n teks van Ibsen sien of lees is ek van voor af verbyster oor hóé relevant die temas in sy werk vandag nog is, hoewel dit meer as 100 jaar gelede geskryf is. Dit is geen wonder dat Ibsen se dramas kontroversie veroorsaak het toe dit aanvanklik opgevoer is nie. Ibsen se tekste ontmasker dikwels patriargie en fokus op die gebondheid van die vrou, haar gebrek aan agentskap, in ’n patriargale samelewing.

“Die vrou uit die see” handel dan ook oor die verhouding tussen dr. Wangel (Neels van Jaarsveld) en sy tweede vrou, Ellida (Jana Strydom). Hoewel dié twee skynbaar aanvanklik geheg was aan mekaar, is hulle besig om verder van mekaar af weg te dryf wanneer die drama begin. Sy word nie alleen vervreem van Wangel nie, maar ook van sy twee volwasse dogters (Amalia Uys en Natasha Dryden). Ellida se hunkering na die see simboliseer dan ook ’n hunkering na ’n eertydse minnaar aan wie sy steeds gebonde voel. Aanvanklik probeer Wangel haar forseer om afstand van die man te doen, maar hoe meer hy Ellida haar agentskap ontneem, hoe meer voel sy aangetrek tot die minnaar uit haar verlede. Dit is eers wanneer Wangel vir Ellida toelaat om self te kies of sy hom gaan verlaat of nie, dat sy ophou hunker na die see en die man uit haar verlede.

14632512_10155400490372178_861355889_o

Ellida (Jana Strydom) word gekonfronteer met die vreemdeling (Theodore Jantjies) uit haar verlede. Foto: Wilhelm Disbergen.

Hierdie Afrikaanse opvoering van die teks is werklik indrukwekkend en vir my ’n Aardklop-hoogtepunt. Die vertaling is vloeiend – dit is jammer dat die feesgids nie noem wie die vertaler is nie. Die rolbesetting is baie goed gekies – dit is moeilik om akteurs uit te sonder, aangesien elkeen ’n uitstekende emosionele sowel as tegniese vertolking gelewer het. Jana Strydom se sterk gelaatstrekke en donker stem het ’n gesaghebbendheid aan die komplekse karakter van Ellida gegee. Ek sou graag wou sien dat sy amptelike erkenning kry vir haar vertolking van hierdie rol. Tydens die klimaks van die stuk, wanneer Wangel sy liefde aan Ellida verklaar maar haar terselftertyd haar vryheid gee, het Neels van Jaarsveld met ’n beteuterde postuur op die grond gesit. Dit het ’n weerloosheid aan sy karakter gegee wat die impak van Ellida se besluit om by hom te bly soveel groter gemaak het. Erik Holm het die rol van Arnholm knap vertolk en sy rolstoel is moeiteloos in die teks geïnkorporeer. Kaz McFadden se komiese tydsberekening was absoluut in die kol met sy vertolking van die onbeholpe Lyngstrand.

14572484_10155400490422178_341945584_o

Dr Wangel (Neels van Jaarsveld) en sy dogter, Bolette (Amalia Uys) ontvang hul besoeker, dr Arnholm (Erik Holm). Foto: Wilhelm Disbergen.

Die stel- en kostuumontwerp het gesorg vir estetiese trefkrag wat die simboliek van die teks gekomplimenteer het. Wilhelm Disbergen se stel is ’n kunswerk. Nadat ek met hierdie produksie bederf is, het baie van die ander Aardklopproduksies se (heel verdienstelike) stelle vir my soos skoolkonsertdekor gelyk. Drie soliede panele omraam die speelvlak gedeeltelik – daar is ’n deur in een van die panele wat, onder andere, die ingang na die Wangel-woning voorstel. Die middelste paneel kan vorentoe en agtertoe beweeg om ’n opening te vorm waardeur die akteurs kan beweeg. Hierdie panele is in ’n neutrale kleur en word dan ook gebruik om projeksies te vertoon wat die verskillende ruimtes voorstel waarin die karakters hulle bevind. Die verhoog word verder deur enkele dekorstukke, soos rotse en stompe, of ’n rystoel en kleiner tafeltjies, ingeklee. Dit is minimalisties en funksioneel.

14585493_10155400490687178_1476886125_n

Ellida (Jana Strydom) en die vreemdeling (Theodore Jantjies). Foto: Wilhelm Disbergen.

Al die akteurs, behalwe vir Jana Strydom, dra goties-geïnspireerde kostuums in donker, neutrale kleure. Ellida se kostuums is lang, vloeiende rokke in kleure wat herinner aan die see. Dit het die tema van sosiale beklemmendheid onderstreep en ook baie duidelik die idee tuisgebring dat Ellida ’n buitestaander is en nie heeltemal tuis is in die Wangel-gesin, of die gemeenskap nie.

14585679_10155400490942178_1500130701_o

Lyngstrand (Kaz McFadden), Bolette (Amalia Uys), Hilde (Natasha Dryden) en Arnholm (Erik Holm) verwyl tyd in die berge. Foto: Wilhem Disbergen.

Die ontknoping bind die teks baie netjies saam – in die heel laaste toneel staan die karakters in ’n formasie en kyk hoe die laaste skip van die seisoen verbyvaar. Hierdie einde was effens soetsappig na my postmoderne smaak, maar dit is te verwagte van ’n teks wat in 1888 geskryf is.

Oor die algemeen is hierdie ’n puik, afgeronde produksie. Dit sorg vir ’n baie bevredigende kykervaring: toneel op sy beste.

“Othello.”

By: William Shakespeare
Featuring: Jiří Štěpnička, Alois Švehlík, Vladislav Beneš, Karel Dobrý, Igor Orozovič, David Prachař, Patrik Děrgel, Jan Jankovský j. h., Jana Boušková, Magdaléna Borová, Lucie Žáčková j. h., Jana Janěková ml.
Directed by: Daniel Špinar
Translated by: Jiří Josek
Adapted by: Daniel Špinar and Daria Ullrichová
Dramaturg: Daria Ullrichová
23 September, 19:00
Národní divadlo, Stavovské divadlo (Prague State Theatre, The Estates Theatre).

Following through on my resolution to attend a play whenever I travel abroad, turns out to be quite interesting, if daunting, when travelling in non-English speaking countries. Since I cannot understand Czech, I chose to attend a play in Prague that I would know the plot of, so that I would not be completely lost. The National Theatre, Prague, did offer surtitles in English for this play, but since I was prepared to watch the play without a translation (and having booked in the fourth row), I only glanced at the surtitles every now and then.

The first act is staged in front of the main tabs. There is little to no décor (only a microphone stand if I remember correctly). The action begins as Iago (David Prachař) and Roderigo (Patrik Děrgel) fight behind the tabs. As they crash into the curtain their forms can be discerned until finally they break through the main tabs and the rest of the action happens in clear sight. Othello is portrayed by a Caucasian actor (Karel Dobrý), but his arms are covered in bold, stripe-like tattoos, marking him as different from the other characters. In addition, the other characters’ faces are lightly covered in white powder. All the characters wear black, with the exception of Othello, Desdemona (Magdaléna Borová) and Bianca (Jana Janěková ml.).

After the main tabs have been raised, a type of waiting room with drab brown panels and three clocks, displaying the time in Cyprus, Venice and Stratford respectively, is revealed. There are also benches that look like they belong in a waiting room. In the back wall of this room there are transparent panels with doors leading to an indoor shooting range. Some of the conversations between characters are staged here – sometimes as they are practicing their shooting. With the help of microphones, they are still audible, but very definitely removed from the audience. I found this to be quite effective in making the audience feel like eavesdroppers to confidential conversations.

The celebrations following the wrecking of the Turkish fleet is developed into a soiree reminiscent of the roaring 1920s. The staging of this scene is quite spectacular. The drab waiting room is decorated with kitsch party paraphernalia, like a plastic tiger on wheels and a brightly coloured foil balloon in the shape of a heart. The scene opens with Desdemona, in a stunning red evening dress, singing a goose bump inducing rendition of Nina Simone’s “Wild is the Wind”. An atmosphere of decadence is very effectively established. Emilia (Lucie Žáčková j. h.) wears a black peplum dress and high heels. Her bright red, curly hair is cut into a chin-length bob. She wears bright red lipstick, chain smokes and seems to be always a little bit tipsy. After the celebration scene, a tableau in which the characters dance in slow motion is staged behind the transparent panels. This gives an ominous feeling to the decadent celebrations.

Throughout the play, tension builds very effectively. Two theatre taboos have already been broken (touching the main tabs and showing clocks on stage). This could already make the audience somewhat uncomfortable. This feeling reaches its height in a confrontation over a drink between Iago and Cassio (Igor Orozovič). Instead of handing Cassio a glass, Iago tosses it to him, and the glass is thrown around a few times. The unease that these staging choices cause in the audience on a representational level is therefore very successfully employed to heighten the tension on a fictional level. Without understanding a word of the play, I was therefore very much drawn into the action.